Hàm số đồng biến nghịch biến: Lý thuyết & bài toán đặc trưng

Chúng tôi rất vui được chia sẻ kiến thức sâu sắc về từ khóa Hàm số đồng biến nghịch biến: Lý thuyết & bài toán đặc trưng. Bài viết ham so bac 2 dong bien khi nao tập trung giải thích ý nghĩa, vai trò và ứng dụng của từ khóa này trong tối ưu hóa nội dung web và chiến dịch tiếp thị. Chúng tôi cung cấp phương pháp tìm kiếm, phân tích từ khóa, kèm theo chiến lược và công cụ hữu ích. Hy vọng thông tin này sẽ giúp bạn xây dựng chiến lược thành công và thu hút người dùng.

Tìm hiểu lý thuyết và 3 dạng toán phổ biến về hàm số đồng biến nghịch biến: Tìm khoảng đồng biến nghịch biến, điều kiện tham số m thỏa mãn. Bài viết giúp đi thẳng &o vấn đề khi nào thì hàm đồng biến và khi nào thì hàm nghịch biến? Mang đến những mẹo làm bài tập cực nhanh ứng dụng trong trắc nghiệm.

Bạn Đang Xem: Hàm số đồng biến nghịch biến: Lý thuyết & bài toán đặc trưng

Hàm số đồng biến hay nghịch biến gọi chung là đơn điệu.
Hàm số đồng biến hay nghịch biến gọi chung là đơn điệu.

Lý thuyết

1. Khái niệm tính đồng biến nghịch biến

Tính đồng biến (hay còn gọi là tính tăng), tính nghịch biến (hay còn gọi là tính giảm) là các tính chất của một hàm số. Nếu hàm số tăng hoặc giảm trong một đoạn thì gọi chung là đơn điệu trong đoạn đó. Trong trường hợp tăng nghiêm ngặt (đang tăng – ngày càng tăng) hoặc giảm nghiêm ngặt (đang giảm – ngày càng giảm) thì gọi chung là đơn điệu nghiêm ngặt. [1]Trần Văn Hạo và đồng nghiệp, Giải tích 12, Trang 4 – Phần Tính đơn điệu của hàm số

Để xác định hàm số đồng biến nghịch biến khi nào ta thường tìm đạo hàm của hàm số đó. Nếu đạo hàm dương trong khoảng nào thì hàm số đồng biến trong khoảng đó, trường hợp ngược lại hàm số âm trong khoảng nào thì nghịch biến trong khoảng đó. [2]Trần Văn Hạo và đồng nghiệp, Giải tích 12, Trang 5 – Phần Tính đơn điệu và dấu của đạo hàm

2. Định nghĩa

Giả sử K là một khoảng, một đoạn hoặc một nữa khoảng và y = f(x) là một hàm số xác định trên K.

Xem Thêm  Azota vn Đăng Nhập, Đăng Ký Cho Giáo Viên, Học Sinh Mới Nhất

Hàm số y = f(x) được gọi là đồng biến (tăng) trên K nếu: ∀ x1, x2 ∊ K, nếu x1 < x2 thì f(x1) < f (x2). [3]Phan Đức Chinh, Toán lớp 9 – Tập 1, Trang 44, 2011[4]Trần Văn Hạo, Đại số 10 – Tập 1, Trang 36, 2010

Hàm số y = f(x) được gọi là nghịch biến (giảm) trên K nếu: ∀ x1, x2 ∊ K, nếu x1 < x2 thì f(x1) > f (x2). [3]Phan Đức Chinh, Toán lớp 9 – Tập 1, Trang 44, 2011[4]Trần Văn Hạo, Đại số 10 – Tập 1, Trang 36, 2010

3. Điều kiện để hàm số đồng biến nghịch biến

Định lí 1: Điều kiện đủ để hàm số đồng biến nghịch biến

Giả sử hàm số f có đạo hàm trên khoảng K. Khi đó:

  • Nếu f’(x) > 0, ∀ x ∊ K thì hàm số f đồng biến trên K. [5]Trần Văn Hạo và đồng nghiệp, Giải tích 12, Trang 6 – Định lí thừa nhận
  • Nếu f’(x) < 0, ∀ x ∊ K thì hàm số f nghịch biến trên K. [5]Trần Văn Hạo và đồng nghiệp, Giải tích 12, Trang 6 – Định lí thừa nhận
  • Nếu f’(x) = 0, ∀ x ∊ K thì hàm số f không đổi trên K.

Chú ý: Khoảng K trong định lí trên ta có thể thay thế bởi đoạn hoặc một nửa khoảng. Khi đó phải có thêm giả thuyết “Hàm số liên tục trên đoạn hoặc nửa khoảng đó”. Chẳng hạn:

Nếu hàm số f liên tục trên đoạn [a;b] và f’(x) > 0, ∀ x ∊ (a;b) thì hàm số f đồng biến trên đoạn [a;b]. Ta thường biểu diễn qua bảng biến thiên như sau:

Hàm số f đồng biến trên đoạn [a;b]
Bảng biến thiên diễn tả hàm số f đồng biến trên đoạn [a;b]

Định lí 2: Điều kiện cần để hàm số đồng biến nghịch biến

Giả sử hàm số f có đạo hàm trên khoảng K. Khi đó:

  • Nếu hàm số đồng biến trên khoảng K thì f’(x) ≥ 0, ∀ x ∊ K
  • Nếu hàm số nghịch biến trên khoảng K thì f’(x) ≤ 0, ∀ x ∊ K

Định lí 3. (Mở bao la của định lí 1)

Giả sử hàm số f có đạo hàm trên khoảng K. Khi đó:

  • Nếu f’(x) ≥ 0, ∀ x ∊ K và f’(x) = 0 chỉ tại hữu hạn điểm thuộc K thì hàm số f đồng biến trên K.
  • Nếu f’(x) ≤ 0, ∀ x ∊ K và f’(x) = 0 chỉ tại hữu hạn điểm thuộc K thì hàm số f nghịch biến trên K.

4. Tính chất hàm số đồng biến nghịch biến

Giả sử K là một khoảng, một đoạn hoặc một nữa khoảng và y = f(x) là một hàm số xác định trên K. Hàm số đồng biến hoặc nghịch biến trên K gọi chung là đơn điệu trên K. Từ đó ta sẽ có những tính chất như sau:

Tính chất 1

Nếu hàm số f(x) và g(x) cùng đồng biến (nghịch biến) trên D thì hàm số f(x) + g(x) cũng đồng biến (nghịch biến) trên D. Tính chất này có thể không đúng đối với hiệu f(x) – g(x)

Tính chất 2

Nếu hàm số f(x) và g(x) là các hàm số dương và cùng đồng biến (nghịch biến) trên D thì hàm số f(x)․g(x) cũng đồng biến (nghịch biến) trên D. Tính chất này có thể không đúng khi các hàm số f(x) và g(x) không là các hàm số dương trên D.

Tính chất 3

Cho hàm số u = u(x) xác định với x ∊ (a;b) và u(x) ∊ (c;d). Hàm số f [u(x)] cũng xác định với x ∊ (a;b). Ta có nhận xét sau:

  • Giả sử hàm số u = u(x) đồng biến với x ∊ (a;b). Khi đó, hàm số f [u(x)] đồng biến với x ∊ (a;b) ⇔ f(u) đồng biến với u(x) ∊ (c;d)
  • Giả sử hàm số u = u(x) nghịch biến với x ∊ (a;b). Khi đó, hàm số f [u(x)] nghịch biến với x ∊ (a;b) ⇔ f(u) nghịch biến với u(x) ∊ (c;d)
Xem Thêm  Trong các thành tựu của văn minh Trung Quốc cổ đại, em thích nhất

Phân dạng bài tập

Dạng 1. Tìm khoảng đồng biến – nghịch biến của hàm số

Phương pháp điệu

Cho hàm số y = f(x)

– f’(x) > 0 ở đâu thì hàm số đồng biến ở đấy.

– f’(x) < 0 ở đâu thì hàm số nghịch biến ở đấy.

Các quy tắc

– Tính f’(x), giải phương trình f’(x) = 0 tìm nghiệm.

– Lập bảng xét dấu f’(x)

– Dựa &o bảng xét dấu và kết luận.

Bài tập vận dụng

Câu 1. Cho hàm số f(x) đồng biến trên tập số thực ℝ, mệnh đề nào sau đây là đúng?

A. Với mọi x1 > x2 ∊ ℝ ⇒ f (x1) < f (x2)

B. Với mọi x1, x2 ∊ ℝ ⇒ f (x1) > f (x2)

C. Với mọi x1, x2 ∊ ℝ ⇒ f (x1) < f (x2)

D. Với mọi x1 < x2 ∊ ℝ ⇒ f (x1) < f (x2)

Hướng áp điệu

Ta có: f(x) đồng biến trên tập số thực ℝ.

⇒ x1 < x2 ∊ ℝ ⇒ f (x1) < f (x2)

Chọn D

Câu 2. Cho hàm số f(x) = -2×3 + 3×2 – 3x và 0 ≤ a < b. Khẳng định nào sau đây sai?

A. Hàm số nghịch biến trên ℝ

B. f (a) > f (b)

Xem Thêm : Ứng dụng của khí amoniac (NH3) trong công nghiệp – LabVIETCHEM

C. f (b) < 0

D. f (a) < f (b)

Hướng áp điệu

Ta có: f’(x) = -6×2 + 6x – 3 < 0, ∀ x ∊ ℝ

⇒ Hàm số nghịch biến trên ℝ.

0 ≤ a < b ⇒ f (0) ≥ f (a) > f (b)

Chọn D

Dạng 2. Tìm điều kiện của tham số m

Phương pháp điệu

– Để hàm số đồng biến trên khoảng (a;b) thì f’(x) ≥ 0, ∀ x ∊ (a;b).

– Để hàm số nghịch biến trên khoảng (a;b) thì f’(x) ≤ 0, ∀ x ∊ (a;b).

*) Riêng hàm số: . Có TXĐ là tập D. Điều kiện như sau:

– Để hàm số đồng biến trên TXĐ thì y’ > 0, ∀ x ∊ D.

– Để hàm số nghịch biến trên TXĐ thì y’ < 0, ∀ x ∊ D.

– Để hàm số đồng biến trên khoảng (a;b) thì

– Để hàm số nghịch biến trên khoảng (a;b) thì

*) Tìm m để hàm số bậc 3 y = ax3 + bx2 + cx + d đơn điệu trên ℝ

– Tính y = 3ax2 + 2bx + c là tam thức bậc 2 có biệt thức ∆.

– Để hàm số đồng biến trên ℝ

– Để hàm số nghịch biến trên ℝ

Chú ý

Cho hàm số y = ax3 + bx2 + cx + d

– Khi a > 0 để hàm số nghịch biến trên một đoạn có độ dài bằng k ⇔ y’ = 0 có 2 nghiệm phân biệt x1, x2 sao cho |x1 – x2| = k.

– Khi a < 0 để hàm số đồng biến trên một đoạn có độ dài bằng k ⇔ y’ = 0 có 2 nghiệm phân biệt x1, x2 sao cho |x1 – x2| = k.

Bài tập vận dụng

Câu 1. Hàm số y = x3 – 3×2 + (m – 2) x + 1 luôn đồng biến khi:

A. m ≥ 5

B. m ≤ 5

C.

D.

Hướng áp giải

Ta có: y’ = 3×2 – 6x + m – 2

Hàm số đồng biến trên ℝ khi và chỉ khi y’ = 3×2 – 6x + m – 2 ≥ 0, ∀ x ∊ ℝ

⇔ ∆’ ≤ 0 ⇔ 15 – 3 mét ≤ 0 ⇔ m ≥ 5

Chọn A

Câu 2. Hàm số y = ⅓x3 – mx2 – (3 mét + 2) x + 1 đồng biến trên ℝ khi m bằng

A.

B.

Xem Thêm : Biển số xe 72 ở tỉnh nào? Biển số xe Bà Rịa – Vũng Tàu là bao lăm?

C. -2 ≤ m ≤ -1

D. -2 < m < -1

Hướng áp giải

Ta có: y’ = x2 – 2mx – 3 mét + 2

Hàm số đồng biến trên ℝ khi và chỉ khi y’ = x2 – 2mx – 3 mét + 2 ≥ 0, ∀ x ∊ ℝ

Xem Thêm  Phân tích hình tượng Người lái đò sông Đà – THPT Lê Hồng Phong

⇔ ∆’ ≤ 0 ⇔ m2 + 3 mét + 2 ≤ 0 ⇔ -2 ≤ m ≤ -1

Chọn C

Dạng 3. Xét tính đơn điệu hàm số trùng phương

Phương pháp điệu

Bước 1: Tìm tập xác định

Bước 2: Tính đạo hàm f’(x) = 0. Tìm các điểm xi (i= 1, 2,… n) mà tại đó đạo hàm bằng 0 hoặc không xác định.

Bước 3: Sắp xếp các điểm xi theo thứ tự tăng dần và lập bảng biến thiên.

Bước 4: Nêu kết luận về các khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số.

Bài tập vận dụng

Câu 1. Xét tính đơn điệu của mỗi hàm số sau: y = x4 – 2×2 + 1

Hàm số xác định với mọi x ∊ ℝ

y’ = 4×3 – 4x = 4x (x2 – 1)

Cho y’ = 0 ⇒ x = 0 hoặc x = -1 hoặc x = 1

Bảng biến thiên

Dựa &o bảng biến thiên suy ra:

  • Hàm số đồng biến trên các khoảng (-1;0) và (1; +∞).
  • Hàm số nghịch biến trên các khoảng (-∞; -1) và (0;1)

Câu 2. Xét tính đơn điệu của mỗi hàm số sau: y = -x4 + x2 – 2

Hàm số xác định với mọi x ∊ ℝ

y’ = -4×3 + 2x = 2x (-2×2 + 1)

Cho y’ = 0 ⇒ x = 0 hoặc hoặc

Bảng biến thiên

Dựa &o bảng biến thiên suy ra:

Hàm số đồng biến trên các khoảng và

Hàm số nghịch biến trên các khoảng và

Câu 3. Xét tính đơn điệu của mỗi hàm số sau: y = ¼x4 + 2×2 – 1

Hàm số xác định với mọi x ∊ ℝ

y’ = x3 + 4x = x (x2 + 4)

Cho y’ = 0 ⇒ x = 0 (do x2 + 4 = 0 vô nghiệm)

Bảng biến thiên

Dựa &o bảng biến thiên suy ra:

  • Hàm số đồng biến trên khoảng (0; +∞)
  • Hàm số nghịch biến trên khoảng (-∞; 0)

Tài liệu tham khảo

1. Thông tin tài liệu

Thông tinTên tài liệuCác dạng toán về hàm số đồng biến, hàm số nghịch biếnSố trang59Tác giảThầy Nguyễn Bảo Vương

2. Mục lục tài liệu

  • Dạng 1. Tìm khoảng đơn điệu của hàm số thông qua bảng biến thiên, đồ thị
  • Dạng 2. Tìm khoảng đơn điệu của hàm số cho trước
  • Dạng 3. Tìm m để hàm số đơn điệu trên các khoảng xác định của nó
  • Dạng 4. Tìm m để hàm số nhất biến đơn điệu trên khoảng cho trước
  • Dạng 5. Tìm m để hàm số bậc 3 đơn điệu trên khoảng cho trước
  • Dạng 6. Tìm m để hàm số khác đơn điệu trên khoảng cho trước
  • Dạng 7. Tìm khoảng đơn điệu của hàm số f(u) khi biết đồ thị hàm số f'(x)
  • Dạng 8: Tìm khoảng đơn điệu của hàm số f(u)+g(x) khi biết đồ thị, bảng biến thiên của hàm số f’(x)

3. Xem tài liệu

bài học kinh nghiệm trên đã diễn tả chi tiết về tính đồng biến, nghịch biến của hàm số và hàng loạt các dạng bài liên quan. Đây là một trong những dạng toán nhỏ phổ biến trong các kì thi toán học. Mong rằng qua bài viết trên bạn đọc đã hiểu khi nào thì hàm số đồng biến và khi nào thì hàm số nghịch biến cùng các dạng toán căn bản.

 

Nguồn: https://kengencyclopedia.org
Danh mục: Hỏi Đáp

Recommended For You

About the Author: badmin

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *